Maziwa ya mama ndicho chakula na kinywaji pekee mtoto wako anachohitaji kwa miezi sita ya kwanza — hata maji hayahitajiki, hata wakati wa joto. Wiki za kwanza ni wakati wewe na mtoto wako mnajifunza pamoja, na ni kawaida kuhitaji mazoezi.

Saa ya kwanza

Ikiwezekana, mweke mtoto wako kifuani ngozi kwa ngozi mara tu baada ya kujifungua, na umnyonyeshe ndani ya saa ya kwanza. Maziwa ya kwanza mazito ya rangi ya njano, yanayoitwa dang’a (colostrum), huwa kidogo lakini ndiyo hasa anayohitaji mtoto mchanga. Yanamsaidia kumkinga na maambukizi.

Kunyonya vizuri

Mtoto akishika titi vizuri, kunyonyesha kunakuwa rahisi kwako na kunamnufaisha mtoto. Angalia kama:

  • mdomo wa mtoto uko wazi kabisa, na mdomo wa chini umegeukia nje
  • sehemu nyeusi inayozunguka chuchu inaonekana zaidi juu ya mdomo wa juu kuliko chini ya mdomo wa chini
  • kidevu cha mtoto kinagusa titi
  • mtoto ananyonya taratibu kwa kina akipumzika mara kwa mara, na unaweza kusikia akimeza

Maumivu kidogo mwanzoni mwa kunyonyesha ni kawaida katika siku za kwanza. Maumivu yanayoendelea muda wote wa kunyonyesha kwa kawaida yanamaanisha mtoto hajashika titi vizuri. Ingiza kidole safi taratibu pembeni mwa mdomo wa mtoto ili aachie, kisha jaribu tena.

Mara ngapi

Mnyonyeshe kila mtoto anapoonyesha ana njaa — anapogeuza kichwa, anapofungua mdomo, anapofyonza mikono. Kulia ni dalili ya kuchelewa. Watoto wachanga wengi hunyonya mara 8 hadi 12 ndani ya saa 24, ikiwemo usiku. Mwache mtoto amalize titi la kwanza kabla ya kumpa la pili.

Je, mtoto wangu anapata maziwa ya kutosha?

Baada ya takriban siku tano za kwanza, dalili kwamba ulishaji unaendelea vizuri ni pamoja na:

  • angalau nepi sita zilizolowa mkojo kwa siku
  • kinyesi laini cha njano siku nyingi
  • mtoto kuonekana ameridhika baada ya kunyonya mara nyingi
  • kuongezeka uzito kwa kasi ya kawaida anapopimwa kliniki

Kupimwa uzito kliniki ndicho kipimo cha uhakika zaidi, kwa hiyo nenda na kadi ya kliniki kila mara.

Kujitunza

Kunywa maji unaponyonyesha, kula milo ya mara kwa mara, na pumzika unapopata nafasi. Huhitaji vyakula maalum ili kutoa maziwa mazuri.

Wakati wa kuomba msaada

Ongea na mhudumu wa afya au mshauri wa unyonyeshaji kama:

  • kunyonyesha kunaendelea kuuma, au chuchu zako zimepasuka au zinatoa damu
  • sehemu ya titi ni nyekundu, ina joto na inauma, au una homa
  • mtoto ana nepi chache zilizolowa, anaonekana kusinzia sana, au haamki kunyonya
  • mtoto anaonekana wa njano, hasa kama inaenea au imeanza baada ya siku za kwanza

Kuomba msaada mapema hufanya matatizo mengi yatatuliwe haraka.